Anaokulu Çağı (3-6 yaş) Çocuklarda Beslenme

Çocukların sağlıklı yetişkin bireyler olabilmesi, anne karnından başlayarak sağlıklı bir ortamda büyümelerine bağlıdır. Okul öncesi dönemde çocuğun dünyası, okul arkadaşları, öğretmenler ve toplumdaki diğer bireylerle birlikte genişler. Çevreden aldığı uyarılar çocuğun fiziksel, zihinsel ve ruhsal yönden büyümesinde ve gelişmesinde etkin rol oynar.

Anaokulu çağı, yetişkinlik için temel oluşturan birçok alışkanlığın geliştiği bir dönemdir. 3-6 yaş grubu ebeveynlerini taklit etmeye çok meyillidir. Ebeveynlerin beslenme alışkanlıkları, ne yiyip neyi yemedikleri de çocuklar tarafından taklit edilmektedir. Bu yaş grubu artık besinlere karşı belirli tavırlar almaya meyillidir. Bu yaş grubu çocuklar besinleri bir arada, iç içe geçmiş şekilde çoğu zaman sevmezler. Sevmemelerinin sebebi ise besini tanıyabilecekleri şekilde tüketmek istemeleridir. Bu dönemdeki yetersiz ve dengesiz beslenme durumunda, fiziksel gelişim ve zihinsel gelişim olumsuz şekilde etkilenmektedir. Bu dönemde yeterli ve dengeli beslenme ile birlikte kazanılan beslenme alışkanlıkları da önemlidir.

Çocuklar ve yetişkinler için gereksinimler aynıdır, tüketilmesi gereken miktarlar farklıdır. Anaokulu çağındaki çocukların öğün saatleri olmalıdır, hiçbir öğün atlanmamalıdır. Atlanılan her öğün, yetişkinlik çağı için bir alışkanlığa dönmeye çok yatkındır. Bu yaşlardaki her çocuğun gereksinimleri de aynı değildir. Üç-altı yaş çocuğun kemiklerinin, dişlerinin, kaslarının, beyin ve sinir sisteminin, dolaşım ve diğer organlarının büyüyüp gelişmesi için hacim yönünden az, besin ögesi içeriği yüksek besinlere gereksinim vardır.

Enerji

Çocuklar bu yaşta büyüme ve gelişme sürecindedirler. Bu durum, harcanan enerjinin yüksek olması anlamına gelir. Bir de bu enerjinin üzerine çocukların fiziksel aktiviteleri eklendiğinde günlük enerji gereksinimleri oldukça artar. Enerji vücudun düzenli çalışması, sıcaklığının korunması, hareketlerin düzenlenmesi ancak uygun miktarda alınan enerji ile sağlanır.

Protein

Bu dönem çocukların protein gereksinimi bundan önceki dönemlerde olduğu gibi yüksektir. Bedenin oksijen taşıma, mikroplarla savaşma, dokuları besleme gibi yaşamsal birçok işlevi besinlerle alınan yeterli proteinler sayesinde gerçekleşmektedir. Okul öncesi dönem çocuklarının protein gereksinimlerinin iyi kalite protein içeren et, süt, yumurta gibi besinlerden sağlanması önemlidir.

Yağ

Yetersiz yağ çocuklarda yetersiz enerji alımına sebep olabilir. Yağlar enerji sağlamalarının yanı sıra, yağda eriyen vitaminlerin kullanılmasında ve sinir sisteminin çalışmasında rol alırlar.

Karbonhidratlar

Yetişkinlere ve okul çağındaki çocuklara kıyasla okul öncesi çocukların beslenmesinde karbonhidratlardan şeker ve şekerli besinler enerjinin büyük kısmını sağlarlar. Oysa şeker alımı ile iştahsızlık ve diş çürümeleri olasılığını arttırır. Bu riski azaltmak için bu tür besinlerin tüketilmemeleri önerilir.

Mineraller

Çocuklar için en önemli mineraller, kalsiyum, fosfor ve demirdir. En iyi kalsiyum kaynakları süt, peynir, yoğurt, susam, fındık ve yeşil yapraklı sebzelerdir. Demirden zengin besinler ise; kuru baklagiller, kuru yemişler, pekmez, kuru meyveler, et, yumurta ve yeşil yapraklı sebzelerdir. Fosfordan zengin besinler ise; et ve kümes hayvanları, balık, süt ve süt ürünleri ve yumurtadır.

Vitaminler

Vitaminler yağda eriyenler ve suda eriyenler olarak iki gruba ayrılır. Yağda eriyenler; A, D, E ve K vitaminleri, suda eriyenler ise C ve B grubu vitaminleridir. Yağda eriyen vitaminler vücutta depolanabildiklerinden her gün alınmaları gerekmezken, suda eriyen vitaminlerin her gün alınmaları gereklidir.

A

vitamini göz sağlığı ve bağışıklık sisteminde gereklidir. Yumurta sarısı, havuç, kayısı ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunur.

B

grubu vitaminler, karbonhidrat, protein ve yağların vücudumuzda kullanılarak gerekli enerjiyi üretmelerini sağlarlar. Bulgur, pirinç gibi tahıllar, süt ve süt ürünleri, nohut, kuru fasulye gibi kuru baklagiller, tavuk, et ve balık gibi besinlerde bulunurlar.

C

vitamini vücudun bağışıklık sistemi için, vücudun onarılması için gereklidir. En çok portakal, mandalina, greyfurt gibi turunçgiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler, domates, kuşburnu, kiraz, kavun, kivi de bulunurlar.

D

vitamini, sağlam kemik ve dişlerin önemli bir parçasıdır. Az miktarlarda yumurta ve balıkta bulunur. Ancak en önemli kaynağı güneştir.

E

vitamini, vücudumuzun temizleyicilerindendir. Vücudumuz için zararlı maddelerin uzaklaştırılmasında, kan yapımında ve kas çalışmasında görevlidir. En iyi kaynakları bitkisel sıvı yağlar, buğday özü, yeşil yapraklı sebzeler, yağlı tohumlar ve susamdır.

K

vitamini, kanın pıhtılaşmasında görev alır. En zengin kaynaklar; yeşil yapraklı sebzeleridir. Özellikle brokoli ve ıspanakta bolca bulunurlar. Çocukların fiziksel aktiviteleri düşünüldüğünde onlar için suyun önemini de unutmamak gerekir. Su, vücudumuzda gerçekleşen tüm işlemler için gereklidir. Vücut ısısının korunmasında, fiziksel aktivite esnasında, vücut ısısının dengelenmesinde önemlidir.

Yeterli ve dengeli bir beslenme planı içinde yer alması gereken besin grupları şöyle sıralanabilir;

• Süt grubu: Süt, yoğurt, peynir.

• Et grubu: Et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller, yağlı tohumlar.

• Ekmek ve tahıl grubu: Ekmek, makarna, bulgur, pirinç, şehriye vb.

• Sebze ve meyve grubu: Her çeşit sebze ve meyveler.

1. Çocuğun kendi kendine kaşık, çatal kullanması desteklenmelidir.

2. Besin çeşitliliği fazla, besleyici değeri yüksek, az miktarla gereksinmeyi karşılayacak yemekler hazırlanmalıdır.

3. Çocuk aile ile aynı anda sofraya oturtulmalıdır.

4. Çocuğun öğün saatleri düzenli olmalı ve öğün atlanmamalıdır. Günde 5-6 öğün tüketebilirler. Bu 3 ana, 2-3 ara öğün şeklinde planlanabilir.

5. Çocuk ve aile televizyon seyrederek yemek yememelidirler.

6. Çocuğun tabağına tüketebileceği miktarda yemek konulmalıdır,annenin istediği kadar değil.

7. Çocuk aile ile aynı yemekleri yiyebilir. Ancak yemekler aşırı tuzlu, baharatlı ve aşırı yağlı olmamalıdır.

8. Çocuklar yetişkinlere göre daha yavaş ve oyalanarak yemek yiyebilirler. Sabırlı olunmalı ve desteklenmelidirler.

9. Kahvaltının çok önemli ve atlanılmaması gereken bir öğün olduğu her fırsatta bu dönem çocuklarına anlatılmalıdır.

10. Çocuğun kullanacağı çatal ve kaşık eline ve ağzına uygun büyüklükte olmalı, oturuş yüksekliği masaya göre ayarlanmalıdır.

11. Ebeveynler çocuğun da kendine has bir damak zevki olabileceğini ve zaman zaman iştahsızlıklar yaşayabileceğini kabul ederlerse beslenme zamanları herkes için daha rahat geçecektir.

Çocukların sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanmaları, büyüme ve gelişmelerini tamamlayabilmeleri için, tüm besin gruplarından besinlerin yer aldığı yeterli ve dengeli bir beslenme planı uygulanmalıdır. Besinleri hazırlarken de uygun pişirme yöntemlerinin kullanılması önemlidir.